za 10 november 2018 - 15:00 Catharinakerk Eindhoven
za 10 november 2018 - 19:30 Lidwinakerk Best

Op 11 november 1918 eindigde de Eerste Wereldoorlog. Het leek Orkest Zuid een mooie gelegenheid deze gebeurtenis te herdenken met de uitvoering van het bijzondere werk van Messiaens orkestwerk Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum. Hans Strootman geeft voorafgaand aan beide concerten een inleiding over de tijd en omstandigheden waarin Messiaen deze muziekstukken componeerde. Orkest Zuid hoopt door dit project ook op een stukje meer aandacht en begrip voor muziek  en zodoende bij te dragen aan een meer optimistische wereld.

Uitvoeringen en Locaties

Het was de wens van Messiaen om dit werk alleen in kerken uit te voeren. Het is dan ook mooi dat dit concert op 10 november twee maal in een  kerk wordt uitgevoerd, en wel om 15:00 in de Catharinakerk in Eindhoven als onderdeel van de concertserie “Muziek in de Cathrien”. En later op de dag om 19.30 in de  Lidwinakerk in Best als onderdeel van de concertserie “Lidwina in Concert”.

Kaartverkoop

Toelichting op het Programma

Messiaen en de beide wereldoorlogen door Hans Strootman

Als je bijna de hele twintigste eeuw geleefd hebt, is het niet te verwonderen dat de beide wereldoorlogen een grote impact op je leven hebben gehad. Dat gold zeker voor Olivier Messiaen. Zijn vader en diens beide broers waren actief in de Grande Guerre, terwijl hij met moeder en broertje naar een veilige plek moest, ver van het strijdgewoel. Vader keerde terug, maar beide broers kwamen om. Er was na die vreselijke oorlog in vrijwel elk gezin in Frankrijk wel een familielid te betreuren. Nauwelijks bijgekomen van deze klap werd de de Franse economie zwaar getroffen door de beurscrisis en volgde daarop snel de tweede wereldoorlog waarin Messiaen zelf actief betrokken werd. Zijn geloof in God en in zichzelf vormden een combinatie om het vol te houden en de muziek te componeren die daar niet alleen van getuigt maar ook recht aan doet.

Wereldpremière – Eden

Orkest Zuid heeft inmiddels een traditie ontwikkeld om regelmatig compositieopdrachten te verlenen aan jonge componisten. Voor deze gelegenheid is opdracht gegeven aan Matthias van Nispen tot Pannerden. Hij heeft op geheel eigen wijze het muzikale en religieuze karakter van Et Exspecto vertaald naar een nieuwe compositie “Eden”. Het werk is geschreven in dezelfde sfeer en voor dezelfde bezetting als Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum van Oliver Messiaen. Het muziekstuk baseert zich op een aantal passages uit de “genesis”. Het werk bevat 4 aaneengesloten delen: “in den beginne”, “Eden”, de zondeval en ‘een schreeuw om hoop uit de diepte”. Te horen zijn 6 hoofdmotieven die allemaal een onderdeel van het verhaal symboliseren: “het Goede”, “de Schepper”, de Verleiding”, “Adam”, “Eva”, en “het Kwade”.

Abîme des Oiseaux

Het aangrijpende Abîme des Oiseaux voor klarinetsolo uit het Quatuor pour la fin du temps (kwartet voor het einde der tijden ) geplaatst. Messiaen componeerde dit in krijgsgevangenschap. De première vond plaats voor vijfduizend Franse krijgsgevangenen. Olivier Messiaen zei later over deze uitvoering: “Nooit is er met meer aandacht en begrip naar mijn muziek geluisterd.” Solisten:

  • Catharinakerk: Sylvia van Houtert
  • Lidwinakerk: Wendy Lagerweij

Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum

Et Exspecto Resurrectionem Mortuorum (1964) was een opdracht van overheidswege ter nagedachtenis van de doden van de beide wereldoorlogen. Kennelijk bevond Messiaen zich in de positie om de opdracht geheel naar eigen hand te zetten. Zijn muziek werd namelijk geen requiem, maar een glorieuze verheerlijking van het eeuwige leven volgens de leer van de katholieke kerk. Juist het glorieuze aspect is misschien nog wel eigenzinniger dan het katholieke aspect. Voor dit moment van nationale rouw had droevige muziek immers voor de hand gelegen. Messiaen had echter (ook volgens eigen zeggen) niet zo’n talent voor droevige muziek, hij was nu juist een componist van extase, kleur en vogelzang. Et Exspecto is een belangrijk werk, omdat het ergens de overgang markeert van een experimentele fase naar een ietwat toegankelijker soort muziek van Messiaen.